نمونه قرارداد هبه ساده ( بخشش بلا عوض )

هبه یا «بخشش» یکی از عقود قدیمی و رایج در قانون مدنی ایران است که در ماده ۷۹۵ تعریف شده: تملیک عین به‌صورت رایگان از واهب ( بخشنده ) به متهب ( گیرنده ).

این فرم متن قرارداد هبه‌ی ساده ( بلا عوض ) را تولید می‌کند. برای هبه‌ی معوض ( با مال‌العوض ) یا هبه‌ی قطعی ملک، صفحه‌های اختصاصی هر کدام را ببینید.

هبه در ماده ۷۹۵ قانون مدنی ایران تعریف شده: «هبه عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجاناً به شخص دیگری تملیک می‌کند». سه شرط اساسی برای صحت آن لازم است.

• ایجاب و قبول — واهب باید قصد بخشش داشته باشد و متهب آن را بپذیرد. صرف نیت کافی نیست.
• قبض — متهب باید مال را تحویل واقعی بگیرد ( ماده ۷۹۸ ). تا قبل از قبض، هبه ناقص است.
• اهلیت طرفین — واهب باید مالک باشد، عاقل، بالغ، و قدرت تصرف داشته باشد.

این سه عقد در ظاهر شبیه‌اند اما آثار حقوقی متفاوتی دارند.

• هبه — بخشش در زمان حیات با اثر فوری. با قبض کامل می‌شود.
• وصیت — انتقال مال پس از مرگ. محدود به یک‌سوم اموال ( ماده ۸۴۳ ).
• صلح بلاعوض — شبیه هبه اما بازگشت‌ناپذیرتر؛ برای انتقال‌های پیچیده مثل سهم‌الشرکه بیشتر استفاده می‌شود.

ماده ۸۰۳ قانون مدنی به واهب اجازه‌ی رجوع می‌دهد اما در این چهار حالت رجوع ممکن نیست.

• هبه به ابوین یا اولاد — پدر، مادر، یا فرزند.
• هبه‌ی معوض — اگر متهب مال‌العوض داده و واهب قبول کرده.
• تلف یا تغییر ماهوی مال — اگر مال از بین رفته یا چنان تغییر کرده که شکل اولیه ندارد.
• انتقال به شخص ثالث — اگر متهب مال را به دیگری منتقل کرده.

برای اموال منقول ( قالی، طلا، اثاثیه ): قرارداد کتبی + قبض واقعی کافی است. ثبت رسمی الزامی نیست اما توصیه می‌شود.

برای اموال غیر منقول ( خانه، زمین ): سه مرحله لازم است — قرارداد عادی، سند رسمی در دفترخانه، و ثبت در اداره ثبت اسناد.

برای خودرو: هبه‌نامه + سند رسمی در دفترخانه + تعویض پلاک در پلیس راهور.