چطور مهریه را مطالبه کنیم؟

مهریه از لحظه‌ی جاری شدن عقد به مالکیت زن درمی‌آید و او می‌تواند هر زمان که بخواهد آن را مطالبه کند؛ نیازی به طلاق یا اختلاف نیست (ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی). با این حال، بسیاری از زنان نمی‌دانند که دو مسیر کاملاً متفاوت برای گرفتن مهریه وجود دارد و انتخاب درست میان آن‌ها می‌تواند ماه‌ها زمان و میلیون‌ها تومان هزینه را تغییر دهد.

این راهنما هر دو مسیر — اجرای ثبت و دادگاه خانواده — را گام‌به‌گام، با مدارک، هزینه و زمان واقعی هرکدام توضیح می‌دهد و به مهم‌ترین موضوعات مرتبط مثل اعسار، تقسیط، توقیف اموال و قانون جدید مهریه می‌پردازد. هدف این است که با دیدی روشن تصمیم بگیرید.

مهریه مالی است که در عقد نکاح، مرد به همسر خود تعهد می‌کند. از نظر حقوقی، مهریه به‌محض وقوع عقد به ملکیت زن درمی‌آید و او بر آن «استیلای کامل» دارد (ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی).

یک نکته‌ی کلیدی که سرنوشت پرونده را تعیین می‌کند، نوع مهریه است:

• مهریه عندالمطالبه: حالت پیش‌فرض و رایج. زن می‌تواند هر زمان آن را مطالبه کند و لازم نیست توانایی مالی مرد را اثبات کند.
• مهریه عندالاستطاعه: اگر در عقدنامه این گزینه علامت خورده باشد، زن باید ابتدا تمکن مالی مرد (داشتن مال) را اثبات کند و سپس مطالبه نماید.

پیش از هر اقدام، عقدنامه‌ی خود را بررسی کنید تا بدانید مهریه‌تان عندالمطالبه است یا عندالاستطاعه؛ این موضوع مسیر و سرعت کار را تعیین می‌کند. برای دانستن ارزش روز مهریه‌ی وجه رایج، می‌توانید از ماشین‌حساب مهریه به نرخ روز استفاده کنید.

برای گرفتن مهریه دو مسیر مستقل وجود دارد. انتخاب درست به شرایط شما — به‌ویژه اینکه آیا از اموال مرد خبر دارید یا نه — بستگی دارد. جدول زیر تفاوت‌های اصلی را نشان می‌دهد:

قاعده‌ی سرانگشتی: اگر از اموال مشخصی از همسرتان خبر دارید (ملک، خودرو، حساب)، اجرای ثبت سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر است. اگر از اموال او بی‌خبرید یا می‌خواهید از اهرم‌هایی مثل جلب و ممنوع‌الخروجی استفاده کنید، دادگاه خانواده مسیر بهتری است.

این مسیر زمانی کاربرد دارد که ازدواج با سند رسمی ثبت شده باشد. مراحل آن:

1. مراجعه به دفترخانه: به همان دفتر ازدواجی که عقد در آن ثبت شده مراجعه کنید (یا از طریق وکیل).
2. درخواست صدور اجراییه: با ارائه‌ی سند ازدواج، تقاضای صدور اجراییه برای وصول مهریه می‌دهید.
3. ارسال به اداره‌ی اجرای ثبت: دفترخانه اجراییه را به اداره‌ی اجرای اسناد رسمی محل اقامت مرد می‌فرستد.
4. معرفی و توقیف اموال: با معرفی اموال مرد (ملک، خودرو، حساب بانکی، سهام)، آن اموال توقیف می‌شوند.
5. وصول مهریه: از محل فروش یا برداشت اموال توقیف‌شده، مهریه پرداخت می‌شود.

مهم‌ترین مزیت این روش، هزینه است: حق‌الاجرای ۵ درصدی بر عهده‌ی مرد قرار می‌گیرد، نه زن. اما محدودیت آن این است که اجرای ثبت اختیار صدور حکم جلب یا ممنوع‌الخروجی ندارد؛ صرفاً اموال معرفی‌شده را توقیف می‌کند.

اگر از اموال همسرتان بی‌خبرید یا به ابزارهای فشار بیشتری (جلب، ممنوع‌الخروجی) نیاز دارید، دادگاه خانواده مسیر مناسب است:

1. تنظیم دادخواست: دادخواست «مطالبه مهریه» را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت می‌کنید.
2. پرداخت هزینه‌ی دادرسی: در دعاوی مالی، حدود ۳٫۵٪ ارزش خواسته به‌عنوان هزینه‌ی دادرسی پرداخت می‌شود (قابل مطالبه از مرد در صورت پیروزی). برای برآورد، ماشین‌حساب هزینه دادرسی را ببینید.
3. تعیین وقت و جلسه‌ی رسیدگی: دادگاه وقت رسیدگی تعیین می‌کند و طرفین مدارک و دفاع خود را ارائه می‌دهند.
4. صدور حکم: دادگاه حکم به پرداخت مهریه صادر می‌کند.
5. اجرای حکم: در صورت عدم پرداخت داوطلبانه، پرونده به اجرای احکام می‌رود و توقیف اموال، جلب یا ممنوع‌الخروجی پیگیری می‌شود.

یکی از مهم‌ترین موضوعات، مرز میان «حبسِ» مرد به‌خاطر مهریه و امکان «اعسار» اوست:

• اصل ملائت تا سقف قانونی: بر اساس ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۹۱)، تا سقف معیّنی از سکه، فرض بر توانایی مالی مرد است و وصول آن مشمول ماده‌ی قانون نحوه‌ی اجرای محکومیت‌های مالی می‌شود.
• مازاد بر سقف: برای مهریه‌ی بیش از سقف قانونی، پرداخت منوط به اثبات تمکن مالی مرد است.
• اعسار: اگر مرد ظرف ۳۰ روز از ابلاغ اجراییه، دادخواست اعسار ثبت کند، تا تعیین تکلیف پرونده‌ی اعسار نمی‌توان او را بازداشت کرد.
• تقسیط: اگر دادگاه تشخیص دهد مرد توان پرداخت یک‌جا را ندارد ولی می‌تواند اقساطی بپردازد، ضمن پذیرش اعسار، مهریه را متناسب با درآمد او تقسیط می‌کند.

برای وادار کردن مرد به پرداخت، چند ابزار قانونی در اختیار زن است:

• توقیف اموال: ملک، خودرو، حساب بانکی، سهام و حقوق و مزایا قابل توقیف‌اند. حتی پیش از صدور حکم، می‌توان با «تأمین خواسته» اموال را توقیف کرد تا مرد آن‌ها را منتقل نکند.
• ممنوع‌الخروجی: دادگاه می‌تواند مرد بدهکار را از خروج از کشور منع کند.
• جلب: در چارچوب قانون و تا سقف مجاز، در صورت اثبات‌نشدن اعسار، امکان جلب و بازداشت مرد وجود دارد.

نکته‌ی مهم: درخواست «تأمین خواسته» در ابتدای کار می‌تواند مانع فرار مرد از پرداخت با انتقال صوری اموال شود.

دو تصور غلط رایج را اصلاح کنیم:

• پس از طلاق: طلاق، حق مهریه را از بین نمی‌برد. زن حتی پس از جدایی می‌تواند مهریه‌ی خود را مطالبه کند (مگر در طلاق توافقی که در آن نسبت به مهریه صراحتاً تعیین تکلیف شده باشد).
• پس از فوت همسر: اگر مرد فوت کند، مهریه به‌عنوان یک دِین از محل ماترک (اموال به‌جا مانده) و پیش از تقسیم ارث میان وراث پرداخت می‌شود. برای محاسبه‌ی سهم وراث، ماشین‌حساب تقسیم ارث کمک‌کننده است.

• انتخاب مسیر اشتباه: رفتن به دادگاه در حالی که اموال مرد مشخص است و اجرای ثبت سریع‌تر و رایگان‌تر بود.
• عدم درخواست تأمین خواسته: تأخیر باعث می‌شود مرد اموال را به نام دیگران منتقل کند.
• بی‌توجهی به نوع مهریه: اقدام به مطالبه‌ی فوری در حالی که مهریه عندالاستطاعه است و ابتدا باید تمکن مالی اثبات شود.
• محاسبه‌ی نادرست ارزش مهریه‌ی وجه رایج: مهریه‌ی ریالی باید به نرخ روز و بر اساس شاخص بانک مرکزی محاسبه شود، نه مبلغ اسمی عقد.

بسیاری از مراحل را می‌توان شخصاً پیش برد، اما در این موارد حضور وکیل متخصص خانواده توصیه می‌شود:

• مهریه‌ی سنگین یا اموال پیچیده (شرکت، سهام، املاک متعدد)
• زمانی که مرد قصد فرار از پرداخت با انتقال صوری اموال را دارد
• پرونده‌های اعسار و تقسیط که نیازمند دفاع فنی است
• هم‌زمانی مهریه با طلاق، نفقه و حضانت

در پارسی موکل می‌توانید سوال خود را در چند دقیقه مطرح کنید و تا ۳ وکیل متخصص مهریه پاسخ شما را بررسی کنند. تا انتخاب نهایی وکیل، هیچ هزینه‌ای پرداخت نمی‌کنید.

این راهنما بر اساس مواد قانونی و مقررات زیر تهیه و توسط وکیل پایه یک دادگستری بازبینی شده است:

• ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی — مالکیت زن بر مهریه به‌محض عقد
• ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۹۱) — سقف سکه و ملائت
• قانون نحوه‌ی اجرای محکومیت‌های مالی (مصوب ۱۳۹۴) — اعسار، تقسیط و حبس
• آیین‌نامه‌ی اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجرا — مسیر اجرای ثبت
• اصلاحیه‌ی قانون مهریه (مصوب آذر ۱۴۰۴) — تغییر سقف ضمانت کیفری

سلب مسئولیت: این مطلب جنبه‌ی آگاهی‌بخشی عمومی دارد و جایگزین مشاوره‌ی تخصصی با وکیل برای پرونده‌ی خاص شما نیست. قوانین ممکن است به‌روزرسانی شوند؛ وضعیت دقیق را با وکیل بررسی کنید.